تا حالا شده یه نگاه به جیبت بندازی و ببینی واسه بدهی هایی که همین روزا باید بدی، آه در بساط نداری؟ راستش «بدهی جاری» دقیقاً همون چیزیه که بهت نشون میده حال واحوال مالیِ کسب وکارت چطوره و چقدر پول نقد برات باقی مونده. اگه این مفهوم رو خوب نشناسی، ممکنه یهو به خودت بیای و ببینی گیر افتادی!
خیلی از مدیرها و اونایی که بیزنس دارن، تازه وقتی می فهمن این قضیه چقدر حیاتیه که کفگیرشون به ته دیگ خورده و برای تسویه حساب های دم دستی شون موندن معطل؛ یعنی دقیقاً همون جایی که یه سوتیِ مالی کوچیک، می تونه کلی ضرر روی دستت بذاره و حسابی پشیمونت کنه. ️
ما توی این مقاله از تکس فارس، می خوایم خیلی ساده و راحت با هم یاد بگیریم که کلاً چند جور بدهی جاری داریم و ببینیم این استاندارد حسابداری شماره ۱۴ کجای کارِ ماست. پس اگه می خوای حساب وکتابت مثل ساعت دقیق باشه، با تکس فارس همراه شو.
بدهی جاری اصلاً یعنی چی؟
اگه بخوایم خیلی ساده و بی خیالِ کلمات سختِ حسابداری بگیم، بدهی جاری یعنی همون پولایی که باید زیرِ یک سال یا نهایتاً تا پایانِ یه دوره کاریِ شرکتت پس بدی. در واقع طبق قانون و چارت های حسابداری، این بدهی ها رو باید از همون پول نقد یا دارایی های دم دستی که داری (مثل موجودی کالا) تسویه کنی. حالا واسه اینکه یه بدهی برچسب «جاری» بخوره، باید این دو تا ویژگی رو داشته باشه:
اول اینکه وقتِ پرداختش نهایتاً تا ۱۲ ماه آینده باشه. دوم اینکه بتونی از جیبِ نقدت یا با یه وامِ جمع وجور و کوتاه مدت، حسابش رو صاف کنی.
اگه بدهی ت این شرایط رو نداشته باشه، دیگه جاری نیست و می ره توی دسته «بلندمدت». توی استانداردهای حسابداری (مخصوصاً شماره ۱ و ۱۴) خیلی روی این موضوع تأکید شده؛ چون اگه اینا رو با هم قاطی کنی، تصویرِ درستی از اعتبار و نقدینگیِ شرکتت به بقیه نمی دی و ممکنه همه فکر کنن اوضاع مالیت داغونه! پس تفکیک درست اینا، برای حفظ آبروی مالیِ بیزنست پیش بانک و سرمایه گذارها خیلی حیاتیه.
توی حساب وکتاب ها، چه مدل بدهی های جاری داریم؟
بیا با هم ببینیم وقتی لیست بدهی های شرکت رو چک می کنی، معمولاً با چه اسم هایی روبه رو می شی. ما توی تکس فارس اینا رو برات دسته بندی کردیم:
۱. حساب های پرداختنی (خرید به اعتبارِ ریش و سبیل!)
فکر کن رفتی مواد اولیه، قطعه، یا حتی سرویس حمل ونقل برای شرکتت گرفتی، اما همون لحظه پولی ندادی. نه چکی دادی، نه سفته ای؛ فقط روی اعتبارت نسیه خریدی. اینجور جاها حسابدارها می گن «حساب پرداختنی تجاری» ایجاد شده.مثلاً: اگه ۵۰۰ میلیون تومن مواد اولیه آوردی توی انبار و قرار شده سه ماه دیگه پولش رو بدی، این عدد می ره توی لیست حساب های پرداختنی ت.
۲. اسناد پرداختنی (خرید با مدرک و سندِ سفت وسخت)
این یکی هم همون خرید نسیه است، با این فرق که اینجا دیگه حرفِ خالی قبول نیست و باید یه مدرک معتبر مثل چک یا سفته بدی دست فروشنده. چون این مدارک حکم قانونی دارن، خیالت راحت باشه که ضمانتشون خیلی بالاتره و معمولاً برای رقم های درشت یا زمان های طولانی تر (البته تا زیر یک سال) ازشون استفاده می شه. فرق اصلیش با مدل قبلی اینه که اگه طرف بخواد، خیلی سریع تر می تونه از راه قانونی پولش رو ازت بگیره.
مثلاً: فرض کن چندتا فرش برای دفترت می خری و یه چک برای ۶ ماه دیگه می کشی می دی به فروشنده. اگه خدایی نکرده اون موقع پول توی حسابت نباشه، فروشنده سریع می ره بانک و چک رو برگشت می زنه. بانک هم خیلی زود حکم اجرایی می گیره و پول رو از حسابت برمی داره. پس حواست باشه با تکس فارس همیشه حساب وکتابت رو دقیق نگه داری که به این مرحله نرسی!
۳. بقیه حساب وکتابای پرداختنی (خرده ریزه ها)
توی این بخش، اون بدهی های کوچیک و پراکنده ای رو می نویسیم که جای خاص دیگه ای ندارن. مثلاً هزینه های اداری که هنوز تسویه نکردی، پولِ تامین کننده های کوچیک یا حتی طلب های جزئی که کارمندها از شرکت دارن. شاید اینا به تنهایی عدد بزرگی نباشن، ولی اگه حواست بهشون نباشه و روی هم جمع بشن، یهو می بینی یه کوه بدهی درست شده! پس تکس فارس بهت پیشنهاد می ده همیشه این ریزه میزه ها رو هم زیر نظر داشته باشی.
۴. پیش دریافت (پولی که گرفتی ولی هنوز براش کار نکردی)
این یکی خیلی جالبه! فکر کن یه مشتری میاد و زودتر از اینکه تو جنسی بهش بدی یا کاری براش انجام بدی، پولش رو می ریزه به حسابت. تا وقتی که تو اون کالا رو نفرستی یا خدماتت رو ارائه ندی، این پول مالِ تو نیست و یه جور بدهی به حساب میاد. هروقت کار رو تموم کردی، اون موقع می تونی این مبلغ رو از لیست بدهی ها خط بزنی و بذاریش توی ستون درآمدها.مثلاً: آژانس های هواپیمایی رو دیدی؟ اول پول بلیط رو ازت می گیرن، بعداً برات پرواز می ذارن. تا وقتی نپریدی، اون پول برای اونا بدهی حساب می شه!
۵. وام ها و اعتبارهای دم دستی (تسهیلات کوتاه مدت)
️بعضی وقتا شرکت برای اینکه سریع یه پولی دستش بیاد تا کارش لنگ نمونه، می ره از بانک وام می گیره یا اعتبار باز می کنه، به شرطی که زیرِ یک سال پسش بده. این وام ها خیلی سریع مشکل نقدینگی رو حل می کنن، اما حواست باشه که معمولاً سودشون بالاست و اگه درست مدیریت نشه، می تونه حسابی به بودجه ت فشار بیاره. مثلاً: فرض کن ۲۰۰ میلیون تومن از بانک وام می گیری و قول می دی توی ۹ ماه با سودش برگردونی. این یه مدل بدهی جاریه که باید خیلی دقیق براش برنامه ریزی کنی.
۶. اون تیکه ای از بدهی های بزرگ که وقتش رسیده (حصه جاری بدهی های بلندمدت)
ببین، ممکنه تو یه وام سنگین گرفته باشی که چند سال طول بکشه تا صاف بشه. اما اون بخشی از این وام که باید همین امسال (توی ۱۲ ماه آینده) تسویه بشه، دیگه نمی تونه توی لیست بدهی های طولانی بمونه! این تیکه اش رو جدا می کنیم و می اریمش توی بخش بدهی های جاری. این جوری معلوم می شه که امسال دقیقاً چقدر باید از جیبت مایه بذاری.
مثلاً: فکر کن یه وام ۵۰ میلیونی گرفتی که ۵ سال وقت داری پسش بدی و قراره هرسال ۱۰ میلیونش رو واریز کنی. اون ۱۰ میلیونی که نوبتِ پرداختش همین امساله، می ره توی دسته بدهی های جاری ترازنامه ت. این جوری حساب وکتابت همیشه تمیز و دقیقه!
۷. حقوق و دستمزدی که باید به بچه ها بدی (حقوق پرداختنی)
️ این مورد خیلی حساسه! یعنی همون پولی که کارمندها و کارگرهات براش زحمت کشیدن و حالا توی حساب وکتابت نشسته تا سرِ ماه به حسابشون بریزی. علاوه بر خودِ حقوق، چیزایی مثل حق بیمه و مالیات و مزایا هم توی این دسته هستن. اگه خوش حساب باشی و اینا رو به موقع بدی، نه با اداره کار و بیمه به مشکل می خوری، نه بچه های تیمت بی انگیزه می شن.
مثلاً: اگه ۱۰۰ تا پرسنل داری و کلاً باید ۹۰۰ میلیون تومن حقوق بدی، تا لحظه ای که این پول رو نریختی، توی دفترهای تکس فارس به عنوان یه بدهیِ فوری و جاری ثبت می شه که باید تا آخر ماه صافش کنی. ️
۸. سودی که قولش رو دادی و باید بدی (سود تضمینی)
این یکی بیشتر توی شرکت های سهامی خاص یا اونایی که مسئولیت محدود دارن دیده می شه. داستان از این قراره که گاهی توی اساسنامه یا قرارداد بین شرکا، توافق می کنن که به یه سری از سهامدارها «سود تضمینی» بدن. یعنی چی؟ یعنی اصلاً فرقی نمی کنه شرکت اون سال کلی سود کرده یا کلاً رفته توی ضرر؛ در هر صورت اون مبلغی که قولش رو دادی باید به دست طرف برسه. چون این یه تعهده و باید بهش عمل کنی، یه جور بدهی جاری حساب می شه که روی دوش شرکت سنگینی می کنه.
۹. مالیاتی که امانت دستته (مالیات پرداختنی)
مبالغی که به اسم مالیات بر درآمد، ارزش افزوده یا عوارض توی حساب وکتابت می بینی، در واقع مالِ تو نیست! تو اینجا نقش واسطه رو داری؛ یعنی پول رو از مشتری می گیری تا سرِ وقت (ماهانه، فصلی یا سالانه) بریزی به حساب اداره مالیات. تا وقتی این پول توی حسابته، بهش می گیم بدهی جاری، چون باید زودتر ردش کنی بره تا جریمه نشی. ️
مثلاً: اگه توی این سه ماه گذشته، ۵۰ میلیون تومن مالیات بر ارزش افزوده از مشتری ها گرفتی، این پول یه «ذخیره مالیاتی» حساب می شه که باید توی لیست بدهی هات باشه تا سرِ فرصت با اداره مالیات تسویه کنی.
بدهی های جاری کجای ترازنامه می شینن؟
توی اون جدولِ معروف ترازنامه (که یه جورایی کارنامه مالی بیزنس شماست)، بدهی های جاری معمولاً زیرِ دارایی های جاری جا خوش می کنن. ترتیب نوشتن شون هم الکی نیست؛ حسابدارها معمولاً از اونایی شروع می کنن که زودتر از همه باید پولش رو بدیم تا برسیم به اونایی که یه کم بیشتر وقت داریم (البته همشون زیرِ یک سال هستن). توی ایران، لیستِ استاندارد این بدهی ها توی ترازنامه معمولاً این شکلیه:
لیست بدهی های جاری (به ترتیبِ اولویتِ پرداخت):
حساب های پرداختنی: همون نسیه هایی که روی ریش و سبیل گرفتی!
اسناد پرداختنی: بدهی هایی که براشون چک و سفته دادی.
پیش دریافت از مشتری ها: پولایی که گرفتی ولی هنوز براشون کار نکردی.
حقوق و دستمزد: پولِ زحمتِ بچه های تیم که باید سرِ ماه بدی.
️ مالیات پرداختنی: سهمِ دولت که امانت دستته.
حصه جاریِ وام های بلندمدت: قسط های امسالِ اون وام بزرگه !
سود تضمین شده: سودی که به شرکا قول دادی و باید بدی.
بقیه بدهی ها: هر خرده ریزه دیگه ای که باقی مونده.
یه نکته باحال از طرف تکس فارس: می دونی چرا ترتیب اینا مهمه؟ چون وقتی یه سرمایه گذار یا بانک به ترازنامه ت نگاه می کنه، اولین چیزی که چک می کنه اینه که ببینه آیا دارایی های نقدت (مثل پول توی بانک) حریفِ این بدهی های جاری می شه یا نه؟ اگه بدهی هات خیلی بیشتر از پولِ نقدت باشه، یعنی شرکتت لبِ تیغه! پس با تکس فارس حواست باشه که همیشه یه تعادلی بین این دو تا برقرار کنی تا اعتبارت پیش همه حفظ بشه.
استاندارد ۱۴ چیه و چه حرف حسابایی برای بدهی ها داره؟
توی دنیای حسابداری ایران، یه خط کش داریم به اسم «استاندارد شماره ۱۴». این قانون دقیقاً بهمون می گه چطوری دارایی ها و بدهی هامون رو جدا کنیم تا ترازنامه مون شلخته نباشه. اگه بخوایم خیلی خلاصه و مفید بهت بگم، نکاتِ طلایی که تکس فارس برات استخراج کرده ایناست:
همه چی باید تفکیک بشه: شرکت وظیفه داره مثل یه ناظمِ منظم، قشنگ معلوم کنه کدوم بدهی ها «جاری» (زیر یک سال) هستن و کدوم ها «غیرجاری» (بالای یک سال). نباید اینا رو با هم قاطی کنی!
اگه پول نداری، لو بده: اگه یه درصد احتمال می دی که سرِ موعدِ پرداخت، دستت خالیه و نمی تونی بدهی ت رو صاف کنی، باید حتماً این موضوع رو توی گزارش ها اعلام کنی. پنهان کاری اصلاً توی مرام این استاندارد نیست! وضع مالی باید کاملاً شفاف باشه.
قسطای امسال رو جدا کن: همون طور که قبلاً هم گفتیم، اون تیکه ای از وام های چندساله که قراره همین امسال بدیشون، باید بیان توی ویترین بدهی های جاری.
سوتی نده که وامِ ۱۰ ساله ت، ۱ روزه می شه: این یکی خیلی مهمه! اگه با بانک قرارداد داری و یهو یادت بره قسط بدی یا یکی از شرط و شروطِ بانک رو رعایت نکنی، بانک این حق رو داره که بزنه زیرِ میز! اون وقت کلِ وامت (حتی اگه ۱۰ ساله بوده) یهو تبدیل می شه به بدهی جاری و باید همه اش رو سریع پس بدی. پس حسابی حواست رو جمع کن!
ریزِ جزئیات رو بنویس: تهِ گزارش های مالیت یه بخشی هست به اسم «یادداشت های توضیحی». اونجا باید مثل یه قصه گو، قشنگ بنویسی که این بدهی ها از کجا اومدن و داستانشون چیه.
یه فوتِ کوزه گری از تکس فارس: می دونی چرا استاندارد ۱۴ این قدر روی «بدهی جاری» حساسه؟ چون این بدهی ها مثل دمای بدنِ بیزنست می مونن. اگه بالا برن و دارایی جاری (مثل نقدینگی) نداشته باشی که کنترلشون کنی، شرکتت می ره توی فازِ تب و لرز مالی! پس همیشه با کمکِ تکس فارس، این استاندارد رو جدی بگیر تا بیزنست همیشه سلامت بمونه.
ممکن است برای شما مفید باشد:
معرفی سرمایه گذاری کوتاه مدت در حسابداری
برای تولید محتوا متنی و طراحی سایت و سئو سایت می توانید به تیم تکمان دیجیتال سرویس ۰۹۳۶۵۰۷۰۱۵۹ مراجعه نمایید
بدون دیدگاه