دارایی غیر جاری چیست؟ انواع آن کدام اند؟ فرمول محاسبه آن به چه شکل است؟ کدینگ آن چگونه است؟ همه این مباحث در این مقاله از تکس فارس برای شما
در قلمرو وسیع حسابداری و مدیریت مالی، مفهوم «دارایی های غیرجاری» یکی از ستون های اصلی برای تحلیل دقیق صورت های مالی و ارزیابی قدرت یک کسب وکاره است. وقتی از دارایی غیرجاری صحبت می کنیم، در واقع به منابعی اشاره داریم که قرار نیست به این زودی ها از شرکت خارج شوند؛ این دارایی ها بیش از یک سال مالی در کنار مجموعه باقی می مانند و نقش موتور محرک را برای فعالیت های بلندمدت و ارزش آفرینی پایدار ایفا می کنند.
ما در این مقاله از تکس فارس، قصد داریم به عمق این مفهوم سفر کنیم. از معرفی انواع مختلف دارایی های غیرجاری گرفته تا بررسی فرمول های محاسباتی، کاربردهای استراتژیک و نحوه کدینگ استاندارد آن ها در سیستم های مالی؛ همه چیز را به زبانی ساده و کاربردی برای شما تشریح خواهیم کرد تا تصویری روشن از این دارایی های سرنوشت ساز داشته باشید.
تعریف دارایی غیر جاری در حسابداری
وقتی در دنیای حسابداری از دارایی های غیرجاری صحبت می کنیم، در واقع درباره ی دارایی هایی حرف می زنیم که حکم سرمایه های ماندگار یک کسب وکار را دارند. این منابع، دارایی هایی هستند که مدیریت قصد ندارد آن ها را به سرعت بفروشد یا به پول نقد تبدیل کند؛ بلکه هدف این است که برای مدتی طولانی (معمولاً بیش از یک سال مالی) در دلِ شرکت باقی بمانند و به چرخه تولید و خدمات کمک کنند.
طبق استانداردهای حسابداری ایران و چارچوب های بین المللی، ما در تکس فارس این دارایی ها را با چند ویژگی کلیدی می شناسیم:
عمر طولانی: این منابع برای بیش از یک سال در عملیات شرکت حضور فعال دارند.
حساب وکارهای مالی: مفاهیمی مثل استهلاک، کاهش ارزش یا تجدید ارزیابی مستقیماً با این نوع دارایی ها گره خورده اند.
گزارشگری: در ترازنامه، این اقلام با افتخار در ستون «دارایی های غیرجاری» قرار می گیرند تا پایداری شرکت را به نمایش بگذارند.
چرا دارایی های غیرجاری برای یک شرکت حیاتی هستند؟
نقش اصلی این دارایی ها، ساختن زیربنای عملیاتی و تضمین این است که شرکت می تواند در بلندمدت به فعالیت خود ادامه دهد و درآمدزایی داشته باشد. برای مثال، در واحدهای صنعتی و کارخانه ها، این دارایی ها (مثل ماشین آلات و تجهیزات) معمولاً بیش از نیمی از کل دارایی های شرکت را شامل می شوند.
در واقع، تحلیلگران مالی در تکس فارس بر این باورند که میزان و کیفیت این دارایی ها، یکی از بهترین خط کش ها برای سنجش پایداری مالی و پیش بینی آینده ی رشد یک مجموعه است. هر چقدر این بخش هوشمندانه تر مدیریت شود، چشم انداز موفقیت کسب وکار روشن تر خواهد بود.
انواع دارایی غیر جاری
شناخت انواع دارایی های غیرجاری به شما کمک می کند تا تصویر دقیق تری از ثروت واقعی یک کسب وکار داشته باشید. ما در تکس فارس این دارایی ها را به زبان ساده به ۵ گروه اصلی تقسیم کرده ایم تا به راحتی تفاوت های آن ها را درک کنید:
۱. دارایی های ثابت مشهود (سرمایه های لمس کردنی)
این ها همان وسایل و اموالی هستند که وجود فیزیکی دارند و برای تولید کالا یا ارائه خدمات از آن ها استفاده می کنیم. ویژگی مهم این گروه این است که با گذشت زمان فرسوده می شوند (استهلاک) و ارزش شان در دفاتر حسابداری کم می شود. نمونه های رایج آن عبارتند از:
زمین و ساختمان های اداری یا کارخانه ای
ماشین آلات خط تولید و تجهیزات صنعتی
ناوگان حمل ونقل و وسایل نقلیه
لوازم اداری و اثاثیه شرکت
۲. دارایی های نامشهود (ارزش های پنهان اما واقعی)
برخی از ارزشمندترین دارایی ها، فیزیکی نیستند اما قدرت اقتصادی بالایی دارند. ما در تکس فارس به این دارایی ها «نامشهود» می گوییم. جالب است بدانید برخی از این ها مثل نرم افزارها مستهلک می شوند، اما برخی دیگر مثل اعتبار یک برند، می توانند تا ابد ارزش آفرین باشند. مثال هایی از این دست:
حق امتیاز اختراع (Patents)
نام برند، لوگو و علامت تجاری
نرم افزارهای تخصصی و سفارشی سازی شده
حق سرقفلی مغازه یا شرکت
۳. سرمایه گذاری های بلندمدت (کاشت بذر برای آینده)
این گروه شامل مبالغی است که شرکت با هدف کسب سود در بازه ای فراتر از یک سال، در جایی خارج از فعالیت اصلی خود سرمایه گذاری کرده است. این کار باعث ایجاد درآمدهای جانبی و پایدار می شود، مانند:
خرید سهام شرکت های دیگر
سرمایه گذاری در اوراق مشارکت یا اسناد خزانه طولانی مدت
سپرده گذاری های بانکی با سررسید بیش از یک سال
شرکت در پروژه های بزرگ و چندساله
۴. پیش پرداخت های غیرجاری (هزینه هایی برای سال های بعد)
گاهی شرکت پولی را امروز پرداخت می کند، اما قرار است سود یا خدمات آن را در سال های آینده دریافت کند. چون منافع این پول به این زودی ها تمام نمی شود، آن را در دسته غیرجاری قرار می دهیم. نمونه های آن:
اجاره بهای چندساله ای که جلوتر پرداخت شده
مبالغ واریزی برای خرید ماشین آلاتی که قرار است در آینده تحویل بگیرید
پیش پرداخت های مربوط به قراردادهای بزرگ پیمانکاری
۵. سایر دارایی ها (موارد خاص و تخصصی)
برخی دارایی ها در دسته بندی های معمول جا نمی گیرند و ویژگی های منحصربه فردی دارند. متخصصان تکس فارس این موارد را به صورت جداگانه بررسی می کنند:
دارایی های زیستی: مثل درختان در یک باغ میوه یا دام در دامپروری ها.
دارایی های اکتشافی: هزینه هایی که شرکت های معدنی و نفتی برای پیدا کردن منابع جدید صرف می کنند.
دارایی های مالی مشتق: ابزارهای پیچیده مالی برای مدیریت ریسک.
با شناخت این دسته بندی ها، حالا می توانید ترازنامه هر شرکتی را مثل یک حرفه ای تحلیل کنید و متوجه شوید که ثروت آن مجموعه در کدام بخش ها متمرکز شده است.
فرمول های مربوط به دارایی های غیر جاری
برای اینکه بتوانید ارزش واقعی اموال و سرمایه های ماندگار یک شرکت را بسنجید، باید با «زبان اعداد» با آن ها صحبت کنید. در حسابداری، فرمول ها ابزارهایی هستند که به ما کمک می کنند بفهمیم یک دارایی چقدر برای ما می ارزد و چقدر از عمر مفیدش باقی مانده است.
ما در تکس فارس، ۱۱ فرمول طلایی و کاربردی را به زبان ساده برای شما دسته بندی کرده ایم تا به راحتی بتوانید محاسبات مالی خود را انجام دهید:
الف) فرمول های مربوط به ارزش گذاری و استهلاک
۱. فرمول ارزش خالص دارایی های ثابت (Net Value):
این فرمول نشان می دهد دارایی شما پس از کسر تمام فرسودگی ها، امروز چقدر ارزش دارد.
`ارزش خالص = بهای تمام شده – استهلاک انباشته – کاهش ارزش انباشته`
۲. فرمول ارزش دفتری (Book Value):
عددی است که دقیقاً در دفاتر حسابداری شما ثبت می شود.
`ارزش دفتری = بهای تمام شده – استهلاک انباشته`
۳. فرمول استهلاک به روش خط مستقیم:
ساده ترین راه برای اینکه بفهمید هر سال چقدر از ارزش دارایی شما کم می شود.
`استهلاک سالانه = (بهای تمام شده – ارزش اسقاط) ÷ عمر مفید`
۴. فرمول استهلاک دارایی های نامشهود:
برای مواردی مثل نرم افزارها که عمر مشخصی دارند، از این فرمول استفاده می کنیم (توجه داشته باشید که برندهای دائمی استهلاک ندارند).
`استهلاک سالانه = بهای تمام شده ÷ عمر مفید`
ب) فرمول های مربوط به نوسانات ارزش
۵. فرمول محاسبه کاهش ارزش (Impairment):
زمانی که ارزش بازار یک دارایی به شدت افت می کند، از این فرمول استفاده می کنیم.
`کاهش ارزش = ارزش دفتری – ارزش بازیافتنی`
۶. فرمول ارزش نهایی پس از تجدید ارزیابی:
اگر دارایی خود را دوباره قیمت گذاری کنید (مثلاً به دلیل تورم)، ارزش جدید اینگونه محاسبه می شود:
`ارزش خالص = ارزش اولیه – کاهش ارزش + مبلغ تجدید ارزیابی`
ج) فرمول های مربوط به سرمایه گذاری و پیش پرداخت
۷. فرمول ارزش دفتری سرمایه گذاری ها:
نشان دهنده وضعیت سود و زیان شما در سرمایه گذاری های بلندمدت است.
`ارزش دفتری = هزینه اولیه خرید + سود انباشته – زیان انباشته`
۸. فرمول ارزش منصفانه (Fair Value):
اگر همین امروز بخواهید سرمایه گذاری خود را در بازار بفروشید، قیمت آن چقدر است؟
`ارزش منصفانه = قیمت روز بازار × تعداد واحدها (یا سهام)`
۹. فرمول نرخ بازده سرمایه گذاری (ROI):
بهترین خط کش برای اینکه بفهمید سرمایه گذاری شما چقدر هوشمندانه بوده است.
`ROI = (سود حاصل از سرمایه گذاری – هزینه اولیه) ÷ هزینه اولیه`
۱۰. فرمول سرشکن کردن پیش پرداخت ها:
برای هزینه هایی مثل اجاره چندساله، باید سهم هر دوره را مشخص کنید.
`هزینه هر دوره = مبلغ کل پیش پرداخت ÷ تعداد دوره ها`
د) فرمول طلایی ترازنامه
۱۱. فرمول جمع کل دارایی های غیرجاری:
و در نهایت، برای اینکه بدانید در مجموع چقدر دارایی بلندمدت دارید، همه گروه ها را با هم جمع کنید:
`جمع دارایی های غیرجاری = دارایی های مشهود + نامشهود + سرمایه گذاری های بلندمدت + پیش پرداخت ها + سایر دارایی ها`
ما در تکس فارس معتقدیم با تسلط بر این فرمول ها، شما دیگر فقط یک ناظر نیستید، بلکه به یک تحلیل گر دقیق تبدیل می شوید که می تواند نبض مالی هر کسب وکاری را به درستی بسنجد.
کدینگ دارایی های غیر جاری
نظم بخشیدن به اموال و سرمایه های ماندگار یک شرکت، بدون داشتن یک سیستم شماره گذاری دقیق امکان پذیر نیست. در دنیای حسابداری، ما به این فرآیند «کدینگ دارایی های غیرجاری» می گوییم. به زبان ساده، کدینگ یعنی برای هر دارایی که قرار است بیش از یک سال در شرکت بماند، یک شناسنامه یا کد منحصربه فرد تعریف کنیم تا بتوانیم آن ها را در دفاتر مالی به درستی ردیابی و مدیریت کنیم.
متخصصان تکس فارس معتقدند که این طبقه بندی هوشمندانه، ستون فقراتِ کنترل های داخلی شرکت است. با داشتن یک کدینگ اصولی، دیگر نگران اشتباه در محاسبه استهلاک، گم شدن اموال در لیست های طولانی یا خطاهای ترازنامه نخواهید بود.
ساختار کدینگ و جایگاه آن در حسابداری
در نقشه راه حسابداری (پلان حساب ها)، معمولاً کدهای مربوط به دارایی های غیرجاری در گروه های ۱۵ تا ۱۹ قرار می گیرند. این اعداد به حسابدار کمک می کنند تا در چشم برهم زدنی، حساب های کل، معین و تفصیلی را تفکیک کند. اهداف اصلی این کار عبارتند از:
دقت در گزارش دهی: تهیه ترازنامه و دفتر اموال بدون کوچک ترین خطا.
محاسبه دقیق استهلاک: پیگیری لحظه ای ارزش باقی مانده هر دستگاه یا تجهیزات.
شفافیت مالی: شناسایی سریع کاهش ارزش یا زمان نیاز به نوسازی دارایی ها.
سخن پایانی
دارایی های غیرجاری، چه از نوع فیزیکی و مشهود باشند و چه از نوع اعتباری و نامشهود، نبض پایداری و رشد هر کسب وکاری هستند. مدیریت صحیح این منابع—از ثبت اولیه و کدینگ گرفته تا محاسبه استهلاک و تجدید ارزیابی—تضمین کننده سلامت مالی مجموعه شما در بلندمدت است.
ما در تکس فارس تلاش کردیم تا پیچیدگی های این حوزه را برای شما ساده کنیم. آیا شما هم در مدیریت اموال یا کدینگ دارایی های ثابت با چالش خاصی روبرو شده اید؟ یا تجربه ای دارید که فکر می کنید به بقیه کمک می کند؟ خوشحال می شویم دیدگاه های ارزشمندتان را در بخش نظرات بخوانیم. اگر این مطلب برایتان مفید بود، با به اشتراک گذاری آن، به دوستان و همکارانتان هم در مسیر حرفه ای شدن کمک کنید!
سوالات متداول
۱. تفاوت اصلی دارایی جاری و غیرجاری در چیست؟
ساده ترین راه برای تشخیص این دو، «فاکتور زمان» و «قصد استفاده» است. دارایی های جاری مثل موجودی نقد یا موجودی کالا، قرار است در کمتر از یک سال به پول نقد تبدیل شوند. اما دارایی غیرجاری (مثل ساختمان یا ماشین آلات) سرمایه ای است که شرکت قصد دارد بیش از یک سال از آن استفاده کند تا به درآمد برسد. به زبان خودمانی، دارایی جاری مثل پولِ جیب و کالای مغازه است، اما دارایی غیرجاری مثل خودِ مغازه و دکوراسیون آن است.دارایی غیر جاری
۲. چرا برای دارایی های غیرجاری «استهلاک» محاسبه می کنیم؟
هر وسیله ای که شما در کار استفاده می کنید، به مرور زمان فرسوده می شود یا تکنولوژی آن قدیمی می شود. استهلاک در واقع روشی است که این کاهش ارزش را به صورت عادلانه در طول سال هایی که از آن وسیله استفاده می کنید، به عنوان «هزینه» پخش می کند. این کار باعث می شود سود شرکت در یک سال به طور کاذب زیاد نشان داده نشود و هزینه ها به درستی با درآمدها مطابقت داشته باشند. دارایی غیر جاری
۳. آیا زمین هم مستهلک می شود؟
این یکی از سوالات محبوب در تکس فارس است! پاسخ خیر است. برخلاف ساختمان، ماشین آلات و تجهیزات که عمرشان تمام می شود، زمین عمر نامحدود دارد و با گذشت زمان از بین نمی رود (مگر در موارد خاص مثل معادن). بنابراین زمین تنها دارایی ثابت مشهودی است که برای آن هزینه استهلاک در نظر نمی گیریم.دارایی غیر جاری
۴. دارایی نامشهود چیست و چه ارزشی دارد؟
دارایی نامشهود چیزی است که شما نمی توانید آن را لمس کنید اما برای شرکت شما پول سازی می کند. مثلاً اعتبار برند شما، حق اختراع یک محصول خاص، یا نرم افزاری که اختصاصی برای شرکتتان نوشته شده است. ارزش این ها گاهی از تمام ساختمان ها و ماشین آلات شرکت هم بیشتر است، چون این ها هستند که به شما مزیت رقابتی می دهند.
۵. چه زمانی یک دارایی غیرجاری دچار کاهش ارزش می شود؟
کاهش ارزش زمانی اتفاق می افتد که ارزش دفتری دارایی (عددی که در سیستم حسابداری شماست) خیلی بیشتر از ارزش واقعی آن در بازار یا سودی باشد که می توان از آن به دست آورد. مثلاً فرض کنید دستگاهی دارید که در دفتر ۱۰ میلیارد تومان ارزش دارد، اما یک مدل جدید و ارزان به بازار آمده که باعث شده دستگاه شما دیگر خریدار نداشته باشد و ارزشش به ۲ میلیارد برسد. اینجا باید «کاهش ارزش» ثبت کنید.دارایی غیر جاری
۶. تجدید ارزیابی دارایی ها چه فایده ای برای شرکت دارد؟
با توجه به تورم، ممکن است ساختمانی که ۱۰ سال پیش خریده اید، در دفاتر شما با قیمت بسیار پایینی ثبت شده باشد. تجدید ارزیابی یعنی قیمت دارایی را طبق نظر کارشناس به قیمت روز بازار به روزرسانی کنید. این کار باعث می شود ترازنامه شرکت واقعی تر شود، اعتبار شرکت نزد بانک ها برای گرفتن وام بالا برود و نسبت های مالی اصلاح شوند.دارایی غیر جاری
۷. تفاوت «سرقفلی» با «برند» در دارایی های نامشهود چیست؟
برند همان نام و نشان تجاری شماست. اما سرقفلی معمولاً زمانی مطرح می شود که یک کسب وکار خریداری می شود. سرقفلی در واقع مبلغ اضافی است که خریدار به خاطر شهرت، مشتریان وفادار و موقعیت خوب یک کسب وکار، فراتر از ارزشِ تک تکِ اموال آن پرداخت می کند.دارایی غیر جاری
۸. آیا پیش پرداخت ها همیشه دارایی غیرجاری هستند؟
خیر. اگر شما اجاره ماه آینده را پرداخت کنید، این یک دارایی جاری است. اما اگر پولی را بابت قراردادی پرداخت کرده اید که منافعش یا کالای مربوط به آن قرار است ۲ سال دیگر به دست شما برسد (مثل پیش خرید یک دستگاه بزرگ صنعتی)، آن وقت این مبلغ در دسته «پیش پرداخت های غیرجاری» قرار می گیرد.دارایی غیر جاری
۹. «ارزش اسقاط» در محاسبات استهلاک به چه معناست؟
ارزش اسقاط مبلغی است که تخمین می زنید وقتی عمر دستگاه تمام شد و دیگر به درد کار شما نخورد، می توانید آن را به عنوان ضایعات یا قطعات دست دوم بفروشید. ما این مبلغ را از بهای تمام شده کم می کنیم و مابقی را در طول سال ها مستهلک می کنیم، چون این بخش از پول قرار است در پایان عمر دستگاه به جیب ما برگردد.دارایی غیر جاری
۱۰. اگر یک دارایی غیرجاری را قبل از پایان عمرش بفروشیم، چه می شود؟
در این حالت باید «سود یا زیان حاصل از واگذاری» را حساب کنید. یعنی قیمت فروش را با «ارزش دفتری» (قیمت خرید منهای استهلاک تا آن لحظه) مقایسه می کنید. اگر گران تر فروختید، شرکت سود کرده و اگر ارزان تر فروختید، زیان شناسایی می شود. متخصصان تکس فارس همیشه توصیه می کنند قبل از فروش، حتماً محاسبات استهلاک را تا روز فروش به روز کنید.دارایی غیر جاری
ممکن است برای شما مفید باشد:
برای تولید محتوا متنی و طراحی سایت و سئو سایت می توانید به تیم تکمان دیجیتال سرویس ۰۹۳۶۵۰۷۰۱۵۹ مراجعه نمایید
بدون دیدگاه